Program of the stages of Islamic civilization

مراحل تمدن اسلام

برنامه مطالعۀ کتاب این هفته روز جمعه مؤرخ 30 عقرب با اشتراک اعضای راهیان نور در دفتر مرکزی این نهاد، برگزار شد.

این برنامه با تلاوت آیات قرآنی به وسیلۀ داد شاه اکبری در ساعت 9:30 صبح آغاز و تا ساعت 12:30 بعد از چاشت ادامه یافت. موضوعاتی که در این برنامه از سوی شرکت کننده‌گان به آن پرداخته شد عبارتند از: (مراحل تمدن اسلام) از سوی داکتر اباسین محبی، (جامعه شناسی انتونی گیدنز) به وسیلۀ محمد طهاب نوابی، (آثار عبدالکریم سروش) توسط داکتر احمد فرید خیراندیش (همسران پیامبر اسلام) توسط محمد اسلام عزیزی، (زنده‌گی نامۀ اسحق نیوتن) توسط حکمت قاسمی، (زنده‌گی نامۀ احمدشاه درانی) توسط محمد عارف مجددی، (زنده‌گی و کار نامۀ ابوبکر صدیق) توسط داکتر الیاس،  انفجار بزرگ (Big Bang) و تبیین آن با رویکرد اسلامی توسط داد شاه اکبری  مباحثی اند که افراد یاد شده به ترتیب معلومات و داشته های خود را با سایر اشتراک کننده‌گان شریک ساختند. بنابراین، برای کسب آگاهی و معلومات دوستان در رابطه به مراحل تمدن اسلام که داکتر اباسین محبی به آن پرداخته است، چند نکتۀ به گونۀ فشرده در این مبحث قابل تأمل است که به ترتیب به آن اشاره خواهد شد.

Program of the stages of Islamic civilization
Program of the stages of Islamic civilization

‎اگر سیر توسعه فرهنگ و تمدن اسلامی را در منحنی ترسیم کنیم، ممکن در چند سده و هزاره به نقاط مشابه که با هم منطبق اند برسیم .

‎مرحله اول: آغاز تاریخ و ظهور اسلام با دعوتگری پیغمبر اسلام ص در مکه آغاز شده است که همان مرحله آغاز حرکت در تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی  نیز تلقی می شود.

‎مرحله دوم: تشکیل حکومت در مدینه

‎مرحله سوم: گسترش اسلام که شامل دو بخش می‌شود:

‎الف : انتشار اسلام در جزیرۀ عرب

‎ب : انتشار اسلام در جهان متمدن ایران، روم، سوریه و مصر

‎مرحله چهارم: مجاور شدن فرهنگ و تمدن نوپایی اسلامی با تمدن کهن جهان غرب و کوشش برای شناخت و انتقال تمدن های غربی به حوزۀ تمدن اسلامی که این مرحله از قرن دوم هجری آغاز و الی چهارم هجری ادامه یافت. این جابجای از طریق ترجمه آثار و کتاب های غربی و صدور آن به کشور های اسلامی، تاسیس کتاب خانه ها و مدارس به حوضه تمدن اسلام صورت گرفت.

‎مرحله پنجم: عصر خود جوشی و شکوفایی تمدن اسلام که از قرن سوم تا پنجم ادامه می‌یابد .

‎مرحله ششم: عصر شکوفایی فرهنگ عمیق اسلامی با رویکرد ادبیات عرفانی است، این مرحله چنان از پشتوانۀ عظیم برخورد دار است که قابل مقایسه با هیچ فرهنگ دیگری نیست. بزرگانی که دراین دوره ظهور کردند عرفا و دانشمندانی تکرار ناشدنی تاریخ اسلام استند که از قرن چهارم تا قرن هفتم را در بر می‌گیرد. دراین قرن ابوریحان بیرونی، ابوعلی سینای بلخی و دیگر بزرگان زیست داشتند که آثار شان حتی در جامعه غربی مورد استفاده قرار می گرفت.

‎مرحله هفتم: عصر هنر و معماری مسلمانان به اوج خود رسیده بود، هرچند در این مرحله جهان اسلام دو ضربۀ مهلکی از سوی صلیبی ها و مغل ها را متقبل شد. اما در عصر صفوی ها، عثمانی ها و گرگانی ها، تجدید حیات سیاسی و اجتماعی جهان اسلام احیا گردید. بسیاری اوج تمدن اسلامی با استفاده از هنر و فرهنگ معماری را در قرن نهم الی دوازدهم در ایران، هند و ترکیه، شاهد هستند .

‎مرحله هشتم: عصر رکود و ایستایی؛ دو حمله صلیبی ها و مغل ها از مغرب و مشرق، توسعه جهان اسلام را یکی در حدود دوصد سال و دیگری در حدود سه صد سال، به عقب انداخت .

‎مرحله نهم: خیزش مجدد جهان اسلام و شکست صلیبی ها توسط صلاح الدین ایوبی، هم چنین شکست مغلان در این مرحله. البته در کنار شمشیر صلاح الدین ایوبی قلم مجاهدین مانند خواجه نصرالدین توسی، خواجه شمس الدین و غیره نیز در بیداری و پیروزی مجدد جهان اسلام نقش بسزای داشته است.

Program of the stages of Islamic civilization
Program of the stages of Islamic civilization

‎مرحله دهم: هجوم استعمار و آغاز مرحله دوم رکود و توقف بعد از رنسانس. چنانچه مشتحضرید که قدرت های استعمارگر در غرب بوجود آمدند و در این راستا جهان اسلام را بزرگ ترین مانع در برابر شان می دانستند. هرچند هدف از استعمار و استثمار بهره‌گیری و بهره‌کشی از داشته های مادی و قدرت سیاسی کشور های اسلامی بود. با این حال، دستیابی غرب به ماشین چاپ فرصت بیشتری را برای قدرت های غربی فراهم ساخت و غربی ها نه تنها با استفاده از شمشیر و باروت به سرزمین های اسلامی حمله ور شدند، بلکه اندیشه و فرهنگ غربی را نیز با آن افزودند، تا تفکر مسلمانان به ویژه جوانان این کشور ها را اسیر خود سازند. اما خوشبختانه ظهور مبارزین معاصر جهان اسلام مانند: سید جمال لدین افغان، محمد عبده، اقبال لاهوری، علامه مودودی، داکتر شریعتی و دیگران هرکدام به نوبۀ خود در عصر های مختلف، مردم را به بیداری و بازگشت به خویشتن خویش دعوت کردند، برخی از اندیشورزان اسلامی این مرحله که در کتاب ها گم نام اند، از این قرار اند:

‎نریره و احمد عوده

‎عمر اوزگان

‎جومو کیناتا

‎عمر مولود

‎کاتب یاسین

‎امه سزار

‎فرانتس فانون

‎ نریره جامعه شناس و اقتصاد دان مشهور افریقایی و احمد عوده رهبر انقلابیون زنگبار بود، اینها کسانی بودند که در مقابل استعمار اروپایان ایستاده‌گی کردند و هر دو با هم تانزانیایی کنونی را از شر استعمار رهانیدند. ارزش آقای نریره در اندیشه های است که از لحاظ فکری او را برجسته می‌سازد؛ از این رو، ما باید روشنفکران آسیایی و افریقایی را بشناسیم و با افکار شان تماس داشته باشیم نه مانند سارتر یا دیگر فیلسوفان غربی که اصلا حرف های ما را نمی‌دانند، باید آنها را به عنوان یک فیلسوف بشناسیم چون وضع جامعه آنها مثل جامعه ما نیست، آنها از درد دل مینالند و ما از درد شکم.

‎عمر اوزگان: مسلمان و سوسیالستی افراطی است که مبانی متناقض بین اسلام و مارکسیزم را به هم آمیخته است. او مکتب تازه یی برای افریقا ابدا کرد که تلفیقی از گرایش های غربی و شرقی است؛ آقای اوزگان در نخست مسلمان نبود اما در دوران انقلاب الجزایر به خداوند یکتا ایمان آورد و مسلمان شد.

‎عمر مولود: آلبر کامو از فیلسوفان و رومان نویسان غربی می‌گوید که او پروردۀ دست عمر مولود است. دانشنمند و ادیب الجزایری  بود که با اندیشه های غرب ستیزی در برابر استعمار فرانسه مبارزه می کرد. در این راستا احیایی فرهنگ الجزایری از اولویت های کاری او بود که به وسیله فرانسوی ها در وضعیتی بدی قرار داشت. در عصر او، شعار های ملی گرایی عمر مولود زبان زد خاص و عام شده بود:

‎اسلام دین ما

‎عربی لسان ما

‎الجزایر وطن ما

‎فرانیتس فانون: از جزایر انتیل امریکای جنوبی تا گرفتن تابعیت الجزایر، او در پاریس درس می‌خواند کتاب مغضوبین زمین اش مثل بمب در فرانسه منفجر گردید و در آزادی و بیداری مردم الجزایر در برابر استعمار و استثمار خارجی، نقش عمدۀ داشت.

با نظرداشت موارد بالا، وجیبۀ هر مسلمان و انسان روشنفکر اسلامی این است، تا با روشنگری و آگاهی دهی به همنوعان خود در برابر اندیشۀ غربی که هر از گاهی به کشور های اسلامی می تازد بی ایستد و خود و دیگران را از خود بیگانگی برهاند.